گویش قزوینی را پاس بداریم


ضیاء طرقدار ـ فارغ‌التحصیل رشته‌ی علوم سیاسی
سید‌محمد‌علی گلریز در کتاب مینودر یا باب‌الجنه قزوین می‌نویسد: آریاها به اختلاف روایات اعم از اینکه از جانب شرقی به فلات ایران آمده یا از معابر شمالی قفقاز به این سرزمین رسیده باشند، در سراسر ایران پراکنده شده و متوقف گردیده‌اند.
یکی از آن نقاط هم دشت قزوین و مناطق کوهستانی شمالی و جنوبی و غربی آنست که مسکن مهاجرین آریایی قرار گرفته و طایفه دیلم در آن مستقر گردیده است. از این‌رو می‌توان ادعا نمود که مردم قزوین در اصل آریایی و از خاندان دیلم بوده‌اند. اینکه سکنه قزوین را از دیلم دانستیم برای این است که زبان آنها نیز مانند زبان دیلم بوده، یعنی همچون مردم رودبار و الموت کنونی گفتگو می‌کرده‌اند.
این مردم با هزاران مصائبی که در طی قرون متمادی با آنها روبرو گردیده‌اند، هنوز هم زبان اجدادی خود را تا اندازه‌ای نگهداری کرده‌اند چنانکه در قسمت‌های شمالی مانند الموت و رودبار و طالقان و غیره، همچنین در جنوب در سراسر رامند زبان پهلوی شایع و رایج است. حتی شهر قزوین تا حمله‌ی مغول به زبان پهلوی گفتگو می‌کرده‌اند. البته در طی سه قرن تسلط بیگانه که مردم بومی ناگزیر بودند با آنها رابطه داشته باشند و معاشرت کنند به تدریج آن زبان فراموش شده و فارسی کنونی جانشین آن گردیده است‌(1).
زبان تاتی اکنون در شمال استان قزوین (منطقه‌ی الموت) و جنوب و جنوب غربی استان (تاکستان و بوئین‌زهرا و شهرها و روستاهای اطراف) و همچنین شهرها و روستاهای دیگر در استان قزوین سخن گفته می‌شود. قابل ذکر است که تعدادی از پژوهشگران زبان منطقه رودبار و الموت را دیلمی می‌خوانند و عده‌ای دیگر آن را زبان تاتی می‌نامند. نکته‌ اینجاست که بر روی زبان منطقه‌ی الموت چه نامی گذاشته شود در کل با زبان‌های تاتی مناطق مختلف استان قزوین و گویش شهر قزوین و همچنین با زبان تاتی استان‌های دیگر اشتراکات زیادی دارد‌.
گویش‌های تاکستان (جنوب غربی قزوین) را و.ب. هنینگ ‌بررسی کرده است. خطوط همگویی (ایزوگلوسهایی) یافت شده که تاکستانی را از یک سو به تالشی و از سوی دیگر به سمنانی نزدیک می‌کند. گویش اشتهارد که ژوکوفسکی هم قبلا به آن اشاره کرده است نزدیک به تاکستانی است (2).
یکی از قطعه‌های جالب و زیبای فولکوریک قزوین دو بیتی زیر است:
نَمدانم چه کُنیمان دلمان وا نَمِشَد، هر سوراخ سُمبه میریمان لشمان جا نَمِشَد
کارمان بس گره خوردَس دیه وا نَمِشَد، بختمان همچه دَخوابَست که دیَه پا نَمِشَد (3).
بیاییم تمام زبان‌ها و گویش‌های کُهن و محلی شهرها و روستاهایمان را پاس بداریم و آنها را زنده نگه داریم‌، چرا که با مرگ زبان‌ها و گویش‌های محلی دیگر نمی‌توان ریشه واژه‌های کنونی را پیدا کرد و این امر باعث می‌شود ضربه‌ی شدیدی به زبان فارسی امروزی وارد شود و آن را به ضعف بکشاند. در ادامه تعدادی از اصطلاحات و واژه‌های گویش قزوینی و واژه‌های زبان تاتی تاکستان و واژه‌هایی از زبان اوستایی آورده می‌شود‌.
ـ1ـ بچه‌: گویش قزوینی‌: بالام جان ـ bālām jān / تاتی تاکستان‌: زارین ـ zārin‌، بالا ـ bālā نیز به معنی فرزند و بچه به کار می‌رود.
ـ2ـ مانند‌، شبیه‌: گویش قزوینی‌: تا ـ tā / تاتی تاکستان‌: تا ـ tā
ـ3ـ حلق‌، لوله تنفسی گلو‌: گویش قزوینی‌: خرتلاق ـ xertelāĞ / تاتی تاکستان‌: خرتلاقه ـ xertelāĞe
ـ4ـ فریاد‌، جیغ‌، داد‌: گویش قزوینی‌: هرای ـ hārāy / تاتی تاکستان‌: هرای ـ harāy
ـ5ـ دست‌: گویش قزوینی‌: بال ـ bāl / تاتی تاکستان‌: بال ـ bāl ، به بازو و بال پرندگان هم گفته می‌شود‌.
ـ6ـ سگ‌: اوستایی‌: اسپان ـ span / تاتی تاکستان‌: اسبه ـ asbe ؛ ماچیه ـ māččiye به ماده سگ گفته می‌شود‌.
ـ7ـ دروغ‌: اوستایی‌: دروج ـ droj / تاتی تاکستان‌: دورو ـ duru .
ـ8ـ داماد‌: اوستایی‌: زاماتر ـ zāmātar / تاتی تاکستان‌: زُما ـ zomā .
ـ9ـ خانه‌: اوستایی:‌ کته ـ kata / تاتی تاکستان‌: کیه ـ kiye .
ـ10ـ گرگ‌: اوستایی‌: وهرکه ـ vehraka / تاتی تاکستان‌: ورگ ـ varg .
منابع‌:
ـ1ـ مینودر یا باب‌الجنه قزوین‌، سید‌محمد‌علی گلریز‌، انتشارات طه‌، چاپ دوم 1368، ج 1، ص 339 ـ 340
ـ2ـ زبان‌های ایرانی‌، یوسیف م‌. ارانسکی‌، ترجمه‌: دکتر علی اشرف صادقی‌، انتشارات سخن‌، چاپ اول 1378، ص 146
ـ3ـ سیمای تاریخ و فرهنگ قزوین‌، دکتر پرویز ورجاوند‌، نشر نی‌، چاپ اول 1377، ج 2، ص 932 ـ 933
ـ4ـ دو بلبل روی شاخه‌های پسته‌، ( فرهنگ واژگان‌، مثل‌ها‌، کنایه‌ها‌، ترانه‌ها و سروده‌های بومی قزوین‌)‌، مجید بالدران‌، چاپ دوم‌، 1386، ص 24 ـ 196/ واژه‌های قزوینی از این منبع‌.
ـ5ـ فرهنگ تاتی تاکستان‌، رضا رحمانی‌، انشارات سال‌، چاپ اول‌، 1390، صفحات مختلف‌/ واژه‌های تاتی تاکستان از این منبع‌.
ـ6ـ جستارهایی درباره زبان مردم آذربایگان‌، یحیی ذکاء‌، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار‌، تهران‌، 1379، ص 136 ـ 156 / لغات اوستایی از این منبع‌.


سه شنبه 13 اسفند 1392
04:34:48
 
 
Copyright © 2019 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT