سامانه پیام کوتاه



پیش‌دبستانی و اهمیت آن در پرورش کودکان


معصومه شیرمحمدی‌ ـ مربی پیش‌دبستانی
کودکان کوچک‌ترین رفتارهای بزرگسالان را مورد دقت قرار می‌دهند و به یک درک باطنی از الگوی بزرگسال خود و احساسات آنها نسبتا به خود می‌رسند؛ رفتارهای غیراخلاقی و ناهنجار و یا برخوردهایی توام با بی‌مهری و کم‌توجهی تاثیر نامطلوبی بر شخصیت کودک خواهد داشت.
اکثر پدران، مادران، مربیان و معلمان چنین می‌اندیشیند که کودکان امروز با کودکان یکی دو نسل پیش تفاوت بسیار دارند؛ کنجکاوتر و مستقل‌ترند، کلمات فراوان‌تر و جملات طولانی‌تری به کار می‌برند و مطالب پیچیده‌تری را می‌فهمند و به زبان می‌آورند، آنان بزرگ‌تر از معمول می‌نمایند و علایق پیچیده‌تری دارند و این سوال نیز مطرح است که آیا این همه تفاوت مربوط به طبیعت کودکان است یا ناشی از تحول سبک زندگی خانواده‌ها و کار آموزشگاه‌ها و نقش جامعه است. انکار نمی‌توان کرد که تغییرات زندگی اجتماعی و ارتباطی و آموزشی و خانوادگی، تاثیرات عظیمی بر چگونگی رشد و تحول کودکان داشته است. همچنین وجود مهدکودک‌ها و دبستان‌های جدید و کتاب‌های کودکان و وسایل بازی و توجه بیشتر والدین، مربیان، معلمان و متخصصان تعلیم و تربیت کودک نسبت به رشد و پرورش آنان و نیز بسیاری عوامل دیگر، در این تفاوت‌ها نقش مهمی بر عهده داشته است. عوامل دیگر اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، نظامی، انسانی و فرهنگی نیز تاثیرات عظیم خود را هم بر زندگی بزرگسالان و جوانان و نوجوانان و هم بر رشد و پرورش کودکان بخشیده است. بسیاری از والدین، مربیان و معلمان کنونی، به برکت علوم و تکنولوژی جدید و دانش‌های مربوط به روانشناسی و رعایت شخصیت و احترام به آنان، در مقایسه با گذشته، بسیار بیشتر شده است. اکنون شناخت ما نسبت به کودکان و نیازهای جسمی و روانی و فکری آنان، عمق و گستردگی چشمگیری یافته است و درک طبیعت و توانایی‌های بالقوه‌ی آنان امکان‌پذیرتر شده است.
مربی پیش‌دبستانی باید علاوه بر هوش، انگیزه، انسان‌دوستی و تقوا، مجهز به دانش تخصصی آموزش و پرورش پیش‌دبستانی باشد تا بتواند به رشد شخصیت، تفکر، خلاقیت، مهارت، کارایی و قدرت سازگاری کودکان یاری رساند و همچنین باید چنان دانش و شخصیتی یافته باشد که بتواند راهنما و مددکار کودکان باشد و به جای پرخاشگری و ارعاب، در آنان اعتماد به نفس و احساس امنیت و امکان شکوفایی استعدادهایشان را به وجود آورد. آموزش و پرورش کودکان پیش‌دبستانی پیش از هر دوره‌ی دیگر، متاثر از وضعیت رشد جسمی، فکری، روانی و اجتماعی آنان است. به همین جهت، برنامه‌ریزی تعلیم و تربیتی و کار مربی باید با توجه به همین وضعیت باشد. مثلا درک عمیق و همه‌جانبه‌ی این نکته برای مربی ضروری است که تمام فعالیت‌های آموزشی و پرورشی پیش‌دبستانی به صورت بازی‌گونه انجام گیرد، و همچنین کلیه‌ی اقدامات آموزش و پرورش دبستان باید مبتنی بر بکارگیری هوش عملی کودکان برای کسب مفاهیم و مهارت‌های اساسی باشد. مدرسه باید کودکان را یاری رساند تا به رشد اجتماعی برسند و در آینده بتوانند زندگی سعادتمندانه‌ای داشته باشند.
ویژگی‌های کودک در دوره‌ی پیش از دبستان
هفت سال اول زندگی کودک، یعنی سنین پیش‌دبستانی، پایه و اساس شخصیت او را تشکیل می‌دهد و اگر این دوره‌ آنگونه که پیامبر خدا فرمودند با عطوفت و مهرورزی، همدلی و همراهی، محبت‌پذیری و اقتدار عاطفی کودکان همراه باشد، قوی‌ترین، سالم‌ترین و متعادل‌ترین ستون‌های تکوین شخصیت پی‌ریزی می‌شود و این قبیل بچه‌ها بیشترین آمادگی روانی و ذهنی را برای یادگیری (هفت سال دوم) می‌یابند و آمیزه‌ای از محبت‌پذیری و آموزش‌پذیری، آنان را برای دوره‌ی مشورت‌پذیری و رایزنی با بزرگ‌ترها (هفت سال سال سوم) آماده می‌کند. از نظر مربیان این دوره می‌تواند مقدمه‌ی خوبی جهت آموزش مهارت‌های ساده باشد. کنجکاوی زیاد و تقلید صریح از گفتار و کردار بزرگسالان توجه و دقت بیشتر والدین و مربیان را می‌طلبد.
کودک در این سن زمان حال را بهتر از گذشته درک می‌کند، دوست دارد خاطرات دوران نوزادی و شیرخوارگی‌اش را بشنود و اطلاعات زیادی از محیط زندگی‌اش کسب کند. مفهوم چپ و راست را می‌داند تصویر انسان را نقاشی می‌کند و از رنگ‌آمیزی لذت می‌برد. دوست دارد محور توجه قرار گیرد در مهمانی‌ها و پذیرایی‌ها اول به او تعارف شود و سهم بیشتری به او تعلق گیرد. کودک پیش‌دبستانی در انجام دستورات گستاخ و سرسخت می‌باشد. بسیار حساس و پرتوقع است و دیگر مانند دوره‌ی قبل مادر برای او شخص اول نمی‌باشد. به طور کل می‌توان گفت این دوره یکی از دوره‌های حساس زندگی کودک و مقدمه‌ای برای ورود به دنیایی بزرگ‌تر است. دادن تکالیف بیش از توان کودک، برقرار کردن انضباطی خشک، سیادت را از کودک می‌گیرد. اگر در این مرحله به فرمایش پیامبر اکرم(ص) کودک را بزرگ بشماریم و اجازه دهیم مطابق میل خود به تفریح و سرگرمی بپردازد در دوره‌های بعدی هم حتما کودکانی اطاعت‌پذیر خواهیم داشت.
اهداف کلی آموزش و پرورش پیش از دبستان
ـ پرورش سلامت جسمی، هماهنگی ماهیچه‌ای مناسب و مهارت‌های حرکتی اساسی در کودک
ـ پرورش عادات بهداشتی سالم و تشکیل مهارت‌های پایه‌ای لازم به منظور سازگاری شخصی کودک مانند لباس پوشیدن و درآوردن، خوردن و نشستن، نظافت و غیره
ـ پرورش آداب و نگرش‌های مطلوب، به منظور تشویق در مشارکت گروهی سالم و حساس کردن کودک به حقوق و امتیازات دیگران.
ـ پرورش حس زیبایی‌شناسی در کودکان، برانگیختن کنجکاوی ذهنی و کمک کردن به او در درک دنیایی که در آن زندگی می‌کند و شکوفاکردن علاقه‌ی تازه در او از طریق فراهم آوردن فرصت‌ها برای پژوهش و جستجو و کسب تجربه
ـ ایجاد حس اعتماد به نفس و امنیت خاطر در کودکان.
ویژگی‌هایی که در دوره‌ی پیش از دبستان بسیار مهم است:
ـ1ـ علاقه‌ی کودکان به بازی 2ـ قدرت و نیاز کودکان به الگوگیری، نقش‌پذیری در این سن و 3ـ شادی کودکان و علاقه‌ی آنها به مطالب آهنگین
مراحل آموزش و پرورش در دوره‌ی پیش از دبستان
هدف آموزش و پرورش در دوره‌ی پیش از دبستان پرورش و رشد همه‌جانبه‌ی کودک است. رشد و پرورش همه‌جانبه‌ی کودک شامل مراحل ذیل می‌باشد: 1ـ رشد زبان و گفتار 2ـ رشد جسمی و حرکتی 3ـ رشد خلاقیت و ابراز وجود 4ـ رشد ذهنی و شناختی 5ـ رشد عاطفی اجتماعی
روش‌های تربیت دینی کودکان پیش از دبستان
برخی از روش‌های تربیت‌بدنی کودکان پیش‌دبستانی عبارتند از: 1ـ تربیت دینی کودک پیش‌دبستانی از طریق بازی.2ـ تربیت دینی کودکان از طریق ارایه‌ی الگو و 3ـ تربیت دینی کودکان از طریق خواندن شعرها و متون آهنگین و شاد.
روش‌های دیگر تربیت‌بدنی کودکان پیش‌دبستانی:
با توجه دادن کودکان به نعمت‌هایی که همیشه همراه آنهاست، مثل: اندام‌های مختلف آنان (چشم، گوش، دهان و ...) یا نعمت‌هایی که خیلی دوستش دارند مثل: پدر، مادر، مادربزرگ و ... یا نعمت‌های طبیعی مثل: کوه، جنگل، حیوانات، گیاهان و ... با استفاده از حس زیبایی‌شناسی می‌توان کودکان را به خداشناسی هدایت کرد.
با ترتیب دادن نمایش شاد و آموزنده می‌توانیم مسلمانان را از طریق نمایش یا ایفای نقش توسط خود کودکان اشاعه دهیم و در کنار این نمایش و ایفای نقش، شعرها و نثرهای آهنگین بخوانیم. با ارایه‌ی جلوه‌هایی از زندگی امامان و پیامبر اکرم(ص) که کودکان به آنها علاقه دارند مثل بازی کردن حضرت پیامبر با کودکان، سلام کردن پیامبر به کودکان و ... آنان را به الگوهای مبارک دین اسلام علاقه‌مند کنیم.
قبل از اقدام به تربیت دینی کودکان، رفتار، اعمال و شخصیت خودمان را مورد بازنگری قرار دهیم و سعی کنیم نمونه‌ی کامل اعمال و گفتار اسلامی باشیم. به همین دلیل چگونگی انتخاب مربیان مقطع پیش‌دبستانی بسیار مهم و حیاتی است.
همراهی کردن کودکان پیش‌دبستانی در مراسم دینی، برای آنان بسیار لذت‌بخش و آموزنده است. برای مثال همراهی کردن آنها در نماز جماعت، مراسم عزاداری، مراسم میلادیه و ... البته بدون ایجاد سختی و فشار برای آنان، می‌تواند آموزش عملی مراسم دینی باشد.
سخن آخر و ارایه‌ی پیشنهادها:
عده‌ای از والدین به تصور اینکه فرستادن فرزندان به مراکز پیش‌دبستانی باعث تنفر و زدگی آنها در سال‌های بعدی می‌شود از فرستادن فرزند خود به مراکز پیش‌دبستانی امتناع می‌کنند، باید گفت که این تصور اصلا و ابدا مبنای علمی نداشته و تاکنون هم در هیچ جای دنیا چنین چیزی مطرح نبوده و به اثبات نرسیده است. بلکه بالعکس فرستادن کودکان به چنین مراکزی نه تنها باعث تنفر و زدگی نخواهد شد؛ بلکه آنها را آماده‌ی ورود به مراحل بعدی آموزش نیز خواهد نمود. اغلب بدخلقی‌ها، لجاجت‌ها، عصبانیت‌ها و پرخاشگری‌های نوجوانان نتیجه‌ی محرومیت‌ها، فشارها و تنبیه‌گری‌های اعمال شده نسبت به ایشان در دوران کودکی است. به همین دلیل شناخت ویژگی‌ها و نیازهای اساسی کودکان پیش‌دبستانی و تلاش مستمر برای حسن تامین آنها با مهربانی، صمیمیت، خوشرویی و صبوری از برجسته‌ترین اصول در تدوین برنامه‌های پرورشی کودکان پیش‌دبستانی است؛ زیرا کودک کنجکاو در این دوره اشتیاق فراوان و ذهن آماده‌ای با بالاترین ظرفیت برای یادگیری دارد. بنابراین، چنانچه ویژگی‌های کودک را به خوبی بشناسیم فرصت‌های زیادی برای فراهم آوردن تعاملی خلاق و پویا در جهت یادگیری خواهیم یافت. در نظر گرفتن مواردی مثل: بازی الگوبرداری، همانندسازی و علاقه‌ی کودکان به شادی و شعر و کلام آهنگین در برنامه‌ی آمورشی در مقطع پیش‌دبستانی از اهمیت اساسی برخوردار است و بدون آن نمی‌توان به موفقیت رسید.
بهترین فرصت برای شناخت و درک سوالات کودک و جهت دادن به توانایی و تفکر خلاق او در کاربرد روش عملی و بنیان نهادن بینش علمی و مشاهده‌ی دقیق او در طی فعالیت روزانه است.
بهتر است آموزش را بر اساس فعالیت‌های خودجوش کودک و سوالات برگرفته از آن آغاز کنیم و آموزش‌های بعدی را بر بنیانی قوی و استوار بنا کنیم.
منابع
ـ برنارد اسپادگ (1369)، ترجمه‌ی محمدحسین نظری‌نژاد
ـ سایت آفتاب

سه شنبه 27 دي 1390
08:18:14
 
 
Copyright © 2014 velaiatnews.com - All rights reserved
E-mail : info@velaiatnews.com - Power by Ghasedak ICT